ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਜਸਟਿਸ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦਹੀਆ ਨੇ Assisted Reproductive Technology (Regulation) Act, 2021 ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਾਇਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ART ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਲਈ 50 ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀਮਾ
ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ART ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਸੀਮਾ 50 ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ 55 ਸਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਉਮਰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਜੇਕਰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਜੋੜੇ ਵਜੋਂ IVF ਜਾਂ ਹੋਰ ART ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਲਾਜ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਤੀ ਦੀ ਉਮਰ 55 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਔਰਤ ਦੀ ਉਮਰ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ART ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਛੇ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਾਇਆ ਫੈਸਲਾ
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਇਹ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ IVF ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ ਅਤੇ ART ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਸਨ।ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਔਰਤ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।
IVF ਦੌਰਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ 9 ਭ੍ਰੂਣ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੇ 22 ਨਵੰਬਰ 2023 ਨੂੰ IVF ਇਲਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਲੀਨਿਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 47 ਸਾਲ ਸੀ। ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ 9 ਭ੍ਰੂਣ (Embryos) ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।ਜੁਲਾਈ 2024 ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਭ੍ਰੂਣ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਭ੍ਰੂਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤ ਨੇ 10 ਦਸੰਬਰ 2025 ਨੂੰ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜੇ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਭ੍ਰੂਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ IVF ਇਲਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭ੍ਰੂਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਨ।
ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਛੋਟ
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ IVF ਇਲਾਜ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਕਿ ਭ੍ਰੂਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਜੋੜਾ ਉਮਰ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀਮਾ ਅੰਦਰ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ, ਔਰਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ART ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ।
ਹਾਈਕੋਰਟ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ IVF ਅਤੇ ART ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਮਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗੀ।
