PCOS ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
PCOS ਇੱਕ ਆਮ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੰਡਾ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਾ ਨਿਕਲਣਾ, ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੋਜਨ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਮੁਤਾਬਕ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 10 ਤੋਂ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ PCOS ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੁੜੀਆਂ ‘ਚ PCOS ਦੇ 7 ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ
1. ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦਾ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋਣਾ
PCOS ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਲੱਛਣ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਬਾ ਅੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
2. ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਆਉਣਾ
ਜੇਕਰ ਚਿਹਰੇ, ਠੋਡੀ ਜਾਂ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁਹਾਸੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਲਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲ ਆਉਣਾ
ਕੁਝ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੋਡੀ, ਉੱਪਰਲੇ ਹੋਠ, ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਪੇਟ ’ਤੇ ਮੋਟੇ ਵਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੋਜਨ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜਨਾ
PCOS ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਪਤਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਝੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਾਲ ਝੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
5. ਭਾਰ ਵਧਣਾ
ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। PCOS ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ PCOS ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਭਾਰ ਵਧਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
6. ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਕੱਛਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ
ਗਰਦਨ, ਕੱਛਾਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਇਨਸੁਲਿਨ ਰੋਧ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
7. ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
PCOS ਕਾਰਨ ਅੰਡਾ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ PCOS ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਔਰਤ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ। ਢੁੱਕਵੇਂ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
PCOS ਹੋਣ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ?
- ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ।
- ਇਨਸੁਲਿਨ ਰੋਧ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
- ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ PCOS ਜਾਂ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ।
- ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਮ ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਅੰਡਾ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ।
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਭਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਧਾਰਨ ਭਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ PCOS ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
PCOS ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
PCOS ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਡਾਕਟਰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਲੱਛਣਾਂ, ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ।
- ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਜਾਂਚ: ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਜਾਂਚ।
- ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ: ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ।
ਬਾਲਗ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ PCOS ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਅਨਿਯਮਿਤ ਅੰਡਾ ਨਿਕਲਣਾ ਜਾਂ ਪੀਰੀਅਡਜ਼, ਐਂਡਰੋਜਨ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਵਧਿਆ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ’ਤੇ ਪੋਲੀਸਿਸਟਿਕ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ। ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
PCOS ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
PCOS ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਥਾਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ: ਦਾਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ।
- ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ: ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰੋ।
- ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ: ਨੀਂਦ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਸਮਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
- ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ: ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ, ਮੁਹਾਸਿਆਂ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਜ ਸੁਝਾਅ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਨਿਯਮਤ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚ: ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਹਾਰਮੋਨਲ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਲਾਜ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿਹਤ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜੇ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਹਾਸੇ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਮੋਟੇ ਵਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਬਹੁਤ ਝੜ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
