ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ‘ਪਬਲਿਕ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨ (ਅਣਉਚਿਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ) ਸੋਧ ਬਿੱਲ, 2026’ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਉਤਰੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਿੰਸਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਆਗੂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗਲਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਤ ਹਨ।
‘ਇਡੀਅਟ’ ਸ਼ਬਦ ‘ਤੇ ਹੰਗਾਮਾ
ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ‘ਇਡੀਅਟ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ‘ਤੇ ਸੱਤਾ ਪੱਖ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਤਿੱਖਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਅਤੇ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਸੰਸਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸੱਤਾ ਪੱਖ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਜਪਾ ਹੀ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।
ਸਪੀਕਰ ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਹੰਗਾਮੇ ਦੌਰਾਨ ਸਪੀਕਰ ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਅਸੰਸਦੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।ਇਸ ‘ਤੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ‘ਇਡੀਅਟ’ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਪੀਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੰਸਦੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਸੰਸਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਿਯਮ?
ਸਪੀਕਰ ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ‘ਇਡੀਅਟ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਸੰਸਦੀ ਮੰਨਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਦਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਨਿਯਮ 380 ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀ ਅਸੰਸਦੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜਾਂ ਅਸ਼ੋਭਨੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਨਿਯਮ 381 ਮੁਤਾਬਕ, ਹਟਾਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ (****) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ “Expunged as ordered by the Chair” ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਧਿਆਨਯੋਗ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਸੰਸਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਤੈਅ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਸੰਸਦੀ ਮੰਨਣ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਪੀਕਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਬਹਿਸ
ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਸ ਸੋਧ ਬਿੱਲ ‘ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 9 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਬਹਿਸ ਚੱਲੀ ਸੀ।ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਾਂਸੁਰੀ ਸਵਰਾਜ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਗੌਰਵ ਗੋਗੋਈ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।ਫਿਲਹਾਲ, ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਟਕਰਾਅ ਜਾਰੀ ਹੈ।
आप सदन में अपनी बात रख सकते हैं, लेकिन सदन के नियमों और प्रक्रियाओं के अनुसार।” — लोकसभा अध्यक्ष @ombirlakota
भारी हंगामे के चलते लोकसभा की कार्यवाही आज दोपहर 2:30 बजे तक के लिए स्थगित कर दी गई।#loksabha @LokSabhaSectt @loksabhaspeaker… pic.twitter.com/e0woXWNhxJ
— SansadTV (@sansad_tv) July 29, 2026
ਭਾਰੀ ਹੰਗਾਮੇ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੁਪਹਿਰ 2:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
